Springen naar inhoud

-de-


  • Log in om te kunnen reageren

#1

thermo1945

    thermo1945


  • >1k berichten
  • 3112 berichten
  • Verbannen

Geplaatst op 26 augustus 2010 - 07:56

broeder > broer, lade > la. Bij deze paren is een duidelijke verwantschap.
Is dat ook zo bij loeder en loer (iemand een loer draaien)?

Dit forum kan gratis blijven vanwege banners als deze. Door te registeren zal de onderstaande banner overigens verdwijnen.

#2

In physics I trust

    In physics I trust


  • >5k berichten
  • 7384 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 26 augustus 2010 - 18:04

http://books.google....A...p;q&f=false
"C++ : Where friends have access to your private members." — Gavin Russell Baker.

#3

Ger

    Ger


  • >5k berichten
  • 16444 berichten
  • Technicus

Geplaatst op 27 augustus 2010 - 13:01

Een link achterlaten is leuk, maar het is wel zo prettig voor je medegebruikers als je ook even samenvat wat er staat. ;)
"Knowledge speaks, but wisdom listens."
- Jimi Hendrix -

#4

thermo1945

    thermo1945


  • >1k berichten
  • 3112 berichten
  • Verbannen

Geplaatst op 27 augustus 2010 - 15:39

Een link achterlaten is leuk, maar het is wel zo prettig voor je medegebruikers als je ook even samenvat wat er staat. ;)

Vooral als ik de gewenste woorden niet kan vinden.

#5

JWvdVeer

    JWvdVeer


  • >1k berichten
  • 1114 berichten
  • Ervaren gebruiker

Geplaatst op 27 augustus 2010 - 15:59

Vooral als ik de gewenste woorden niet kan vinden.

Tja, dan is het niet handig om de desbetreffende link te geven.

Ik weet niet of de TS nog student is. Op dit moment ik nog wel. En mijn universiteit heeft een contract met het online etymologisch woordenboek voor het vakgebied Nederlandse Taal en Cultuur. Hier de citaten:

Loer:

1. [voeg toe aan favorieten] loer 1 zn. in iemand een loer draaien 'bedriegen'
categorie: verkorting, volksetymologie
Vnnl. eerst in samenstellingen: lorden draeijerije (mv.) 'smokkelarijen, sluikhandel' [1586; WNT lorrendraaierij], misbruyck, listen ende lorrendrayerijen [1587; WNT lorrendraaierij], lordlinghdrayeryen, lorlinghdraeyerye [1589; WNT lorrendraaierij], lorrendrayers 'smokkelaars, sluikhandelaren' [1587; WNT lorrendraaier], lorrendraijers 'bedriegers' [1631-34; WNT lorrendraaier], dan ook dat een minn', of een' die naeyt, niet selden vreemde lorren draeyt 'dat een min of naaister niet zelden bedriegt' [1625; WNT lor]; nnl. dat u die loer gedraaid wierd 'dat u bedrogen werd' [1842; WNT].
Aan de basis van deze uitdrukking staat lorrendraaien 'smokkelen', later algemener 'bedriegen'. De huidige constructie (iemand) een loer draaien is wrsch. ontstaan naar analogie van synonieme oudere uitdrukkingen als iemand een pijp draaien, een piek steken, een poets bakken. De vorm loer in plaats van het oorspronkelijke lor kan verklaard worden door volksetymologische invloed, enerzijds van loeren 'scherp kijken; bedriegen', anderzijds van loer 'dom persoon', wat wrsch. een samentrekking is van loeder, loer 'lokmiddel van de valkenier', zie loeder. Dat de uitdrukking rechtstreeks zou teruggaan op die jachtterm (Sassen 1983, 433), is niet wrsch., onder meer omdat een loer draaien noch in die context, noch met de woordvorm loeder is geattesteerd (Toll.).
De herkomst van lorrendraaien, -er, -erij is onzeker. Het is niet afgeleid van lor 'vod', zie aldaar. Gezien de attestaties met -rd- (ook in het Zweeds, zie hieronder) en -rdl- lijkt de -rr- te zijn ontstaan door assimilatie. Lorren- kan dan verbonden worden met vnnl. lordinck 'bepaald soort touw' [1662; WNT smijt], lording [1684; WNT], Nederduits lurding, lurd 'id.', waarmee het werkwoord draaien goed te associėren valt. De verdere herkomst is echter onbekend.
Nnd. lurrendreier kan ontleend zijn aan het Nederlands, maar het omgekeerde is eveneens mogelijk. Ontleend aan het vnnl. of nnd. zijn: nzw. lurendrejari 'bedrog, oplichterij', ouder lurdendräjeri 'smokkelarij' [1636; Hellquist], lurendrejare 'oplichter', ouder lurendrägare 'smokkelaar' [1659; Hellquist]; nde. lurendrejer; nhd. Lorrendreher [1747-74; Grimm].
Literatuur: A. Sassen (1983), 'De verklaring van de uitdrukking iemand een loer draaien', in: LB 72, 429-436
Fries: loer
2. [voeg toe aan favorieten] loer 2
categorie: verkorting
Zie: loeren


Loeder:

1. [voeg toe aan favorieten] loeder zn. 'lokaas; gemeen kreng'
categorie: geleed woord
Mnl. luoder 'aas' [1250; CG II], loeder 'schijnprooi in de valkerij' in dat hi ... cume willi keren nedre tote sinen loedre wedre 'dat hij (de giervalk) nauwelijks wil terugkeren naar beneden naar zijn schijnprooi' [1287; CG II]; nnl. loeder 'gemeen persoon, naarling' [1873; WNT].
Het woord bestaat alleen in het Nederlands en het Duits en is misschien verwant met het werkwoord mnl. laden 'oproepen, lokken, uitnodigen'.
Mnd. loder; mhd. luoder (nhd. Luder); nzw. luder, ontleend aan nhd.; < pgm. *lōžra-. Naast mnl. laden: os. lašian (mnd. laden); ohd. ladōn, ladēn (nhd. laden); ofri. lathia, ladia, laia; oe. lašian (ne. dial. lathe); on. laža (nno. lada); got. lažon; < pgm. *lažōn- 'uitnodigen'.
Verdere herkomst onbekend. Misschien een afleiding van pgm. *lažo- 'wil' in got. laža-leiko 'willig, graag' en dan mogelijk verwant met Grieks lẽn 'willen'.
Aan Frankisch *lōžar is ontleend Oudfrans loire 'lokmiddel' [1202; TLF], 'lokaas in de valkerij' [1200-25; TLF], Middelfrans/Nieuwfrans leurre 'id.' [1377; TLF], 'valstrik' [1615; TLF]. Onder invloed van het Frans ontstonden de Vroegnederlandse nevenvormen lore, leure 'lokaas' [1599; Kil.].
Vormen die uit loeder ontstonden door syncope van de -d-, zoals Middelnederlands loer in de samenstelling loervogel [1466; MNW], Vroegnieuwnederlands loer, loere, loeyer 'lokaas, schijnprooi' [1599; Kil.], zijn in deze betekenis nooit zeer gebruikelijk geworden. Wel bestond in het (Vroeg)nieuwnederlands loer als pejoratief 'slappeling, domkop e.d.' [1574; Kil.], maar het is onduidelijk of dat woord overdrachtelijk uit 'aas' is ontstaan of teruggaat op een ontlening aan Oudfrans lourd 'domkop, stommeling' (FEW). Zie ook loer 1.
De betekenisovergang naar 'naarling' is vergelijkbaar met die van bijv. kreng.
Fries: loeder, loer


Conclusie mag je zelf trekken. Aardig hč?! ;)

#6

jkien

    jkien


  • >1k berichten
  • 3050 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 27 augustus 2010 - 19:17

Conclusie mag je zelf trekken. Aardig hč?! ;)

Ik probeer een conclusie te trekken. Als ik het goed begrijp is het woord 'loer' in loerdraaien vermoedelijk afkomstig van 'lor' of 'lordink', en het heeft niets te maken met loeder. Loer en loeder zijn voor mij inderdaad twee verschillende woorden, met verschillende betekenissen, net zoals aar en aarde. Dus bij lange na niet de verwantschap van la/lade en broer/broeder.

#7

JWvdVeer

    JWvdVeer


  • >1k berichten
  • 1114 berichten
  • Ervaren gebruiker

Geplaatst op 27 augustus 2010 - 21:34

De vorm loer in plaats van het oorspronkelijke lor kan verklaard worden door volksetymologische invloed, enerzijds van loeren 'scherp kijken; bedriegen', anderzijds van loer 'dom persoon', wat wrsch. een samentrekking is van loeder, loer 'lokmiddel van de valkenier', zie loeder. Dat de uitdrukking rechtstreeks zou teruggaan op die jachtterm (Sassen 1983, 433), is niet wrsch., onder meer omdat een loer draaien noch in die context, noch met de woordvorm loeder is geattesteerd (Toll.).

Als ik het goed begrijp is er wel mogelijke beļnvloeding van de woorden, maar is er geen sprake van direct verband tussen de woorden waarbij de één van de ander zou zijn afgeleid.

Veranderd door JWvdVeer, 27 augustus 2010 - 21:34


#8

thermo1945

    thermo1945


  • >1k berichten
  • 3112 berichten
  • Verbannen

Geplaatst op 28 augustus 2010 - 15:18

Ik weet niet of de TS nog student is.

Ik ben 'een eeuwige student'.
Bij de laatste uitleg staat: Fries: loer loeder, in één adem genoemd.
Kennelijk is taal niet zo eenduidig, gezien de eerdere conclusies.

#9

In physics I trust

    In physics I trust


  • >5k berichten
  • 7384 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 28 augustus 2010 - 18:01

Sorry jongens, ik had idd wel iets meer mogen zetten bij de link.

Wat ik erbij concludeer is dat loeder moet opgesplist worden, nl. een deel dat is afgeleid van lor (en dus niets te maken heeft met loeder) en een deel dat eventueel een samentrekking is van loeder, en verwijst naar de overdrachtelijke betekenis.

Merk ook op: loeder: lokaas => iemand een loer draaien

Ook: een loer betekent letterlijk een vod, of een lapje => iemand voor het lapje houden

Meer nog, vod isn ongeveer synoniem voor lomp, vandaar misschien ook de overdrachtelijke betekenis van loer, loeder, lomperik...



Of wat denken jullie hiervan?
"C++ : Where friends have access to your private members." — Gavin Russell Baker.

#10

JWvdVeer

    JWvdVeer


  • >1k berichten
  • 1114 berichten
  • Ervaren gebruiker

Geplaatst op 30 augustus 2010 - 05:35

Ik ben 'een eeuwige student'.

Dan kun jij wellicht ook het Etymologisch Woordenboek (online) via je faculteit checken ;).

Wat ik erbij concludeer is dat loeder moet opgesplist worden, nl. een deel dat is afgeleid van lor (en dus niets te maken heeft met loeder) en een deel dat eventueel een samentrekking is van loeder, en verwijst naar de overdrachtelijke betekenis.

Tja, dat mag je van mij concluderen. Ik concludeer eigenlijk dat we het niet met zekerheid kunnen zeggen... (makkelijkste en minst gevaarlijke conclusie ;)).





0 gebruiker(s) lezen dit onderwerp

0 leden, 0 bezoekers, 0 anonieme gebruikers

Ook adverteren op onze website? Lees hier meer!

Gesponsorde vacatures

Vacatures