Springen naar inhoud

Van onderen/ontvluchten/ontnuchteren


  • Log in om te kunnen reageren

#1

berggie2

    berggie2


  • 0 - 25 berichten
  • 12 berichten
  • Gebruiker

Geplaatst op 25 december 2010 - 00:48

Beste allemaal
Recentelijk zijn me enkele eigenaardigheden in onze taal opgevallen.
Ik hoop dat jullie me verder kunnen helpen.

1: Als er wat van boven gegooid wordt roept men 'van onderen' enigszins eigenaardig aangezien het toch echt van boven komt. Heeft iemand uitleg?

2: Ontnuchteren. In principe zou alcohol drinken 'ont'nuchteren zijn. Wij gebruiken het echter omgekeerd.

3: ontvluchten. wat is het verschil met vluchten?

Kan iemand mij helpen deze interessante kwesties te ontrafelen?

mvg Floor

Dit forum kan gratis blijven vanwege banners als deze. Door te registeren zal de onderstaande banner overigens verdwijnen.

#2

berggie2

    berggie2


  • 0 - 25 berichten
  • 12 berichten
  • Gebruiker

Geplaatst op 25 december 2010 - 01:03

Surfen op internet blijkt erg nuttig.
Heb het antwoord op mijn eigen vraag al gevonden.
Voor degene die interesse hebben:

ont- dat uitsluitend voorkomt in werkwoorden of afleidingen daarvan heeft verschillende betekenissen:

a. Het geeft een scheiding te kennen in: ontvluchten, ontvoeren, ontstelen; een nadering wordt uitgedrukt in: ontmoeten, ontbieden;
b. Het drukt een tegenstelling uit in: ontsieren (versieren), ontsmetten (besmetten), ontvouwen (vouwen);
c. Het noemt het begin van een werking: ontspruiten, ontbranden, ontwaken (inchoatieven);
d. Het geeft aan een ontdoen van wat het grondwoord noemt: ontbolsteren, ontbladeren, onthoofden (privatieven). In de laatste betekenis is het produktief: ontvetten, ontratten, ontluizen, ontmuggen;
e. Het is ontstaan uit on- in: (ver)ontreinigen (onrein), zich (ver)ontwaardigen (onwaardig), verontrusten (onrust), enz.

Het begrip ontnuchteren hoort dus bij de 3e betekenis, het begin van een werking, de zogenoemde inchoatieven.

Ontbrekende bronvermelding: http://www.goeievraa...n-genoemd.56883 alsnog vermeld.

Veranderd door rhiannon, 25 december 2010 - 11:06


#3

jkien

    jkien


  • >1k berichten
  • 3053 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 25 december 2010 - 11:53

1: Als er wat van boven gegooid wordt roept men 'van onderen' enigszins eigenaardig aangezien het toch echt van boven komt. Heeft iemand uitleg?

Als waarschuwing werkt die kreet in ieder geval wel. Volgens mij benoemt de roep "van onderen" wie er moet oppassen, namelijk iedereen beneden. Je zou het trouwens ook eigenaardig kunnen vinden als de gooier "van boven" had geroepen, omdat de gooier zelf niet onder het vallende voorwerp zit.

Kennelijk is het al een paar eeuwen een standaardroep: "... als men de keuren van de Stad niet beter handhaaft, kan dat alle oogenblikken gebeuren; de orders zyn wel zeer goed, maar het loopt tegenwoordig hier alles in de war; als het my gebeurde, ik zou wel weeten wat me te doen stond, ze moesten bekeurd worden, men mag niets van boven neer gooijen of hyssen, zonder van onderen! te roepen, dat is wel duidelyk verboden, op de boete van drie guldens" (citaat uit 1803). Misschien heeft het risico van de boete wel meegeholpen om de kreet in het hele land te standaardiseren.

#4

Jan van de Velde

    Jan van de Velde


  • >5k berichten
  • 44877 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 25 december 2010 - 11:57

Hee, ga er van onderen
ALS WIJ JE GEHOLPEN HEBBEN....
help ons dan eiwitten vouwen, en help mee ziekten als kanker en zo te bestrijden in de vrije tijd van je chip...
http://www.wetenscha...showtopic=59270

#5

jkien

    jkien


  • >1k berichten
  • 3053 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 25 december 2010 - 22:59

Hee, ga er van onderen

Die uitdrukking ken ik niet, betekent dat zoiets als 'ga eronder vandaan'?

#6

Jan van de Velde

    Jan van de Velde


  • >5k berichten
  • 44877 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 25 december 2010 - 23:45

Kom daar 's van onder/achter/tussen/af

is dat dialect?
ALS WIJ JE GEHOLPEN HEBBEN....
help ons dan eiwitten vouwen, en help mee ziekten als kanker en zo te bestrijden in de vrije tijd van je chip...
http://www.wetenscha...showtopic=59270

#7

In physics I trust

    In physics I trust


  • >5k berichten
  • 7384 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 25 december 2010 - 23:53

Die uitdrukking ken ik niet, betekent dat zoiets als 'ga eronder vandaan'?

In ga er van onderen is de -en dialectisch (vergelijk met een oude verbogen vorm).
"C++ : Where friends have access to your private members." — Gavin Russell Baker.

#8

ypsilon

    ypsilon


  • >5k berichten
  • 11085 berichten
  • VIP

Geplaatst op 26 december 2010 - 02:31

Geen dialect maar archaÔsch, zou ik zeggen (andere uitdrukkingen waarin de naamvallen behouden zijn, zijn ook niet dialectisch). Dergelijke vorm wordt ook nog gebruikt in: "van/naar achteren" en "van/naar voren". Die -en is hier dus een oude verbuiging die een richting (weg van of naartoe) uitdrukt, zoals in de zin van Jan.

#9

In physics I trust

    In physics I trust


  • >5k berichten
  • 7384 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 26 december 2010 - 07:32

Misschien heb ik me wat onzorgvuldig uitgedrukt. De uitgang -en is inderdaad niet altijd dialectisch. Ik doelde er enkel op dat in sommige gevallen (zoals je zelf aanhaalt naar/van voren), de uitgang ook opgenomen is in de huidige standaardtaal, terwijl er in vele andere gevallen besloten is dat het moderne Nederlands (officieel dan toch) de uitgangen niet meer ondersteunt.

Maar in het bovenstaande geval hadden jullie volledig gelijk: een interessante bespreking vind je op:

http://taaladvies.ne...ies/vraag/1064/

Dus bij deze excuses en correctie:

In ga er van onderen is de -en niet dialectisch.
"C++ : Where friends have access to your private members." — Gavin Russell Baker.

#10

jkien

    jkien


  • >1k berichten
  • 3053 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 26 december 2010 - 17:49

Hee, ga er van onderen

Die uitdrukking ken ik niet, betekent dat zoiets als 'ga eronder vandaan'?

Kom daar 's van onder/achter/tussen/af
is dat dialect?

De uitdrukking "ga er van onderen" is mij onbekend, dus ik moet nog steeds raden wat het betekent. Google vindt de uitdrukking "ga er van onderen" slechts een keer: "Je kunt me verder de bout hachelen," zei oom, "maar ik ga er van onderen!".1 Daar betekent het "ga er vandoor" of ook "ga er vantussen", dus in tegenstelling tot mijn eerdere gok ("ga eronder vandaan") heeft het daar niets met onder en boven te maken. Maar dan begrijp ik je tweede reactie niet. "Kom daar 's van onder/achter/tussen" klinkt voor mij ook niet zo vertrouwd, maar zonder context lijkt het juist wel weer met de positie te maken te hebben.

(Voor de volledigheid: alle voorbeelden met "van onderen" en "van voren" in het door In Fysics I Trust genoemde taaladvies klinken voor mij normaal.)

#11

In physics I trust

    In physics I trust


  • >5k berichten
  • 7384 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 27 december 2010 - 11:52

Ik denk dat Jan er iets mee bedoelt als in volgend voorbeeld. Als je bijvoorbeeld onder een steil overhangende rots staat, zou iemand je kunnen zeggen: 'Ga er van onderen!'.

Niet?
"C++ : Where friends have access to your private members." — Gavin Russell Baker.

#12

Jan van de Velde

    Jan van de Velde


  • >5k berichten
  • 44877 berichten
  • Moderator

Geplaatst op 27 december 2010 - 14:09

Ik denk dat Jan er iets mee bedoelt als in volgend voorbeeld. Als je bijvoorbeeld onder een steil overhangende rots staat, zou iemand je kunnen zeggen: 'Ga er van onderen!'.

Niet?

wel ;)

Stel iemand staat tussen een tafel een een muur. Ik wil de tafel tegen de muur aanschuiven. Ik zeg dus tegen de iemand: "Ga er eens van tussen".

Overigens zal ik als iemand ergens onder vandaan moet komen eerder zeggen "Kom er eens van onder" dan "Kom er eens van onderen". Maar het kŠn wel volgens mij.
ALS WIJ JE GEHOLPEN HEBBEN....
help ons dan eiwitten vouwen, en help mee ziekten als kanker en zo te bestrijden in de vrije tijd van je chip...
http://www.wetenscha...showtopic=59270

#13

ypsilon

    ypsilon


  • >5k berichten
  • 11085 berichten
  • VIP

Geplaatst op 27 december 2010 - 15:08

Overigens zal ik als iemand ergens onder vandaan moet komen eerder zeggen "Kom er eens van onder" dan "Kom er eens van onderen". Maar het kŠn wel volgens mij.

Sterker nog, volgens Taaladvies is dat blijkbaar de meest juiste vorm. Maar het lijkt me wel dat dat wat aan het veranderen is (ik zou i.i.g. ook eerder "er van onder" zeggen i.p.v. "er van onderen").





0 gebruiker(s) lezen dit onderwerp

0 leden, 0 bezoekers, 0 anonieme gebruikers

Ook adverteren op onze website? Lees hier meer!

Gesponsorde vacatures

Vacatures