Wie is de burgemeester van Wezel?

Moderator: Rhiannon

Reageer
Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.796

Wie is de burgemeester van Wezel?

"Wie is de burgemeester van Wezel" is de bekendste echospreuk van Nederland. Verondersteld dat de spreuk ooit bedacht is met wat meer betekenis dan nu, waar zou die spreuk dan vandaan komen? Zou de spreuk bedacht zijn bij de bekendste echoput van Nederland, bij Apeldoorn? Maar Apeldoorn heeft niets te maken met de verre Duitse stad Wezel.
 
Bovendien is de echotijd van de 60 m diepe put van Apeldoorn slechts 0.4 s, dat is weinig voor een mooie echospreuk. 1 2
 

Dit forum kan gratis blijven vanwege banners als deze. Door te registeren zal de onderstaande banner overigens verdwijnen.
Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 685

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

0,4 seconde is net genoeg voor ezel
 
dat wel natuurlijk

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.796

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

De echo van 0.4 s is hoorbaar, maar er ontbreekt een pauze voor het dramatische effect. Dit echoputlied heeft bijvoorbeeld ruim een seconde echotijd nodig om spanning op te bouwen, en als je de echospreuk citeert bouw je dat ook in.

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 5.609

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Maar Apeldoorn heeft niets te maken met de verre Duitse stad Wezel.
In de Belgische kempen zijn er veel dorpen met een naam "wezel". Er is Wezel, dat bestaat uit Mol-Wezel en Balen-Wezel: http://nl.wikipedia.org/wiki/Wezel_%28Belgi%C3%AB%29Er is Wuustwezel wat verderop: http://nl.wikipedia.org/wiki/Wuustwezel en ook 's-Gravenwezel enzoverder.
 
Wezel was vroeger gewoon een topografische aanduiding met de betekenis "bos, houtwal bij het water" soms ook gespeld als Weezel, Wesele, Wesel, terug te vinden in sommige namen van dorpen of gemeenten: http://nl.wikipedia.org/wiki/Wezel
 
Ik vermoed dat het inderdaad teruggaat op een dorp of gehucht dat ooit bij een echo-locatie lag, maar het aantal kandidaten daarvoor is een stuk groter, zeker als je ook de verdwenen gehuchten moet meerekenen.
What it all comes down to, is that I haven't got it all figured out just yet

And I've got one hand in my pocket and the other one is giving the peace sign

-Alanis Morisette-

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.419

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Ik dacht dat het grapje toch wel echt slaat op de stad Wesel in Duitsland, net over de grens bij Arnhem, omdat ook in het Duits dit grapje bestaat : "Wie heißt der Bürgermeister von Wesel?". In Wesel staat ook een bronzen beeld van de "Esel von Wesel".
Hoe minder kennis, des te onwrikbaarder het oordeel.

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.796

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Als het eigenlijk een Duitse spreuk is ben ik benieuwd of er een echoput is in Wesel. Een grapje over de burgemeester is ter plaatse pikanter dan ver weg. Maar het Noordrijnse Wesel ligt aan de Rijn, waarom zou iemand daar de moeite doen om een echoput van 60 meter diep te graven?

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 48.274

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Gaat de grap niet eenvoudigweg over Wezel omdat dat rijmt op ezel? ik bedoel, hoeveel plaatsnamen zijn er die eindigen op een of twee korte lettergrepen die lekker echoën én een grapeffect in zich dragen? 
ALS WIJ JE GEHOLPEN HEBBEN....
help ons dan eiwitten vouwen, en help mee ziekten als kanker en zo te bestrijden in de vrije tijd van je chip...
http://www.wetenscha...showtopic=59270

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.796

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Ja, de ezelspreuk is tegenwoordig een rijmpje zonder betekenis, maar was dat in het begin ook zo? Wat was het eerste voorkomen van de spreuk, om welke plaats ging het en wat was de context?
 
Zoekend naar het eerste voorkomen van de spreuk, met google en tijdfilter, heb ik het volgende gevonden. De Nederlandse spreuk komt voor sinds 1898; de Duitse versie is ouder. "Wie heißt der Bürgermeister von Wesel" komt het eerst voor in 1819 in een Duits reisverslag van een boottocht over de Rijn. De plaats voor de echoroep was de Lorelei, de steile rotswand langs de Rijn die mede bekend stond om de heldere echo die herhaaldelijk kon weerkaatsen. 'Wesel' was de 3 km zuidelijker gelegen stad Oberwesel.
 

"Ich war nach Mainz gereist, um auch einmal von hier bis Koblenz die Fahrt auf dem Rheine mit der Wasserdiligence zu machen. ... Die kleine Mauerfestung Pfalz mitten im Rhein kam auf uns zu. Die Ufer wurden immer schroffer und felsiger. Am schönsten ragte Goar links mit dem zerstörten Rheinfels, rechts Goarshausen ...  das Echo bei Oberwesel brachte die Gesellschaft wieder in eine Regsamkeit. Hier geben nämlich die ringsumher aufgethurmten Felsen ein herrliches, deutliches Echo. Eine Stimme ruft: wie heißt der Bürgermeister von Wesel? und das Echo antwortet: Esel. Dieser Scherz wird wiederholt, so oft das Schiff hier vorbei fährt." 1

 

Na 1819 komt de spreuk regelmatig voor in Duitse en Engelse reisverslagen van boottochtjes over de Rijn, precies bij de Lorelei. De spreuk is net zo vaak "wie heißt der Bürgermeister von Wesel" als "wie heißt der Bürgermeister von Oberwesel". 2  

 

De conclusie is dat de ezelspreuk oorspronkelijk over Oberwesel gaat. Oberwesel werd in oude teksten ook aangeduid als Wesel, en in de spreuk klinkt de korte naam beter.

 

Het bronzen beeld van de ezel staat dus in de verkeerde Duitse stad.

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 5.609

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

jkien schreef:... waarom zou iemand daar de moeite doen om een echoput van 60 meter diep te graven?
Dit snap ik niet goed, er zijn toch gigantisch veel plaatsen waar je echo's kunt maken?

Nederland is misschien wat te vlak, maar in België kan ik zo 4 plaatsen bedenken waar je echo's kunt maken.  :?
Je hebt geen put nodig voor echo's, een verticale wand is meestal ruim voldoende.
What it all comes down to, is that I haven't got it all figured out just yet

And I've got one hand in my pocket and the other one is giving the peace sign

-Alanis Morisette-

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.796

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Het Noordrijnse Wesel ('Niederwesel') ligt niet in de buurt van echorotsen, daarom vroeg ik me af of er een echoput was. Maar dat doet er niet meer toe, nu uit 19e eeuwse teksten blijkt dat de echospreuk bij Oberwesel en de Lorelei ontstond, en dat hij buiten die streek, tot in het buitenland, verspreid werd door toeristen.

 
Lurley1.png
Lurley1.png (479.61 KiB) 68 keer bekeken
Tekening van de beruchte echobocht van de Rijn bij de Lorelei in 1829, en de echogeluidsroutes [1].  De grote verticale klif tegenover de Lureleirots (onderaan in de tekening) is inmiddels verdwenen, als je het met Google Earth bekijkt. (Phonocamptic centre = plek die geluid weerkaatst en echo oplevert; phonic centre = geluidsbron.)

 

Het lijkt me leuk om de legendarische Lorelei-echo eens met eigen oren te horen, maar bestaat hij nog? Op youtube is er geen enkele video van de Lorelei-echo te vinden, ondanks het grote aantal toeristen en omwonenden. De website van het bezoekerscentrum spreekt over de echo die er vroeger was.(2) Op bovenstaande tekening uit 1829 heeft Granville precies aangegeven waar de echo optrad en welke routes het echogeluid volgde, nadat de postiljon in punt P op de posthoorn had geblazen. Een grote verticale klif, onderaan in de tekening, die een knooppunt van echogeluidsroutes was, is nu verdwenen volgens Google Earth. (Er zijn in 1830-1930 rotsen opgeblazen voor de scheepvaart.3,4) Misschien is de echo daardoor verloren gegaan? Sommigen menen dat de Lorelei-echo in de tweede helft van de 19e eeuw bij de toeristen uit de mode raakte door het toegenomen verkeerslawaai.(5) De stoomboot verdrong het zeilschip, in 1845 konden rijnboottoeristen de echo van de Lorelei niet meer horen door de stoommachine van het schip.(6)  

Eerder, in 1739, was men ook al van mening dat de echo van de Lorelei minder was dan vroeger. Dieses wunderbare Gebürge giebt einen natürlichen Wiederschall, oder starkes Echo von sich, welches allerley Thöne, Stimmen und Worte nicht allein hell, klar und vernehmlich, sondern auch unterschiedenemale vermehrt wieder zurückschickt ... Wenn der Aussage alter in dieser Gegend wohnhafter Leute Glauben beizumessen ist, so soll sich dieses Echo gegenwärtig nicht mehr so stark alda hören lassen, als es vor diesem gethan. Die Ursache hiervon könnte nicht sonder allem Grund vielleicht diese sein, weil nemlich zu verschiedenen malen große und ungeheure Stücker Felsen und Steine davon abgerissen und in den Rhein gefallen sind.(7)

Gelukkig heeft een Engelse reisschrijver in 1856 opgeschreven hoe de echo toen klonk. De echo kon men goed horen op de oever tegenover de Loreleirots, waar een oude soldaat, overlever van Napoleons veldtocht in Rusland, voor toeristen op een grote jachthoorn blies:

No sooner have the fine brassy notes ceased, than you hear them repeated on the opposite shores; so distinctly, too, that, though you know it is but the echo, you can hardly persuade yourself that there is not some one concealed on top of Lurlei imitating the sounds.

The next portion of the entertainment is with the musket; and for this the old guard waits till the air is perfectly still. Then, directly a lull ensues in the breeze, click goes the trigger, and the report rattles against the wall of the opposite rock as if the crags were tumbling down in a shower; and no sooner has it burst upon the ear than you hear a second explosion, almost as loud as the first, clattering behind the summit of Lurlei.

This time, however, the echo does not end here; for, the moment after, the sound seems be ascending the river in a kind of small thunder peal, muttering along the opposite cliffs, up to a higher point in the river known as the "Fisherie von Sann"; then comes a pause as it leaps across the stream, after which you catch it again on the same side of the Rhine as yourself, descending along the rocks, in fainter and fainter peals, till it reaches the vineyard (wein berg) adjoining the Felsen-bank by St. Goar; and the next instant, after another pause, the ear detects it across the river once more, where it ultimately expires with a faint puff, just above the ruins of Katz.(8)


De Rijn is bij de Lorelei 200 meter breed, de bijbehorende echotijd is ruim 1 seconde. Een veel betere echotijd dan de 0.4 s van de Apeldoornse put. Ter vergelijking: (9,x), echo van trompetspel op de Königssee, met een echotijd van 1 seconde.

Gebruikersavatar
Moderator
Berichten: 3.796

Re: Wie is de burgemeester van Wezel?

Uit een spraakmakende rechtszaak in 1860 blijkt dat omwonenden het echotoerisme niet altijd leuk vonden, vanwege het lawaai, vooral als er met een musket geschoten werd om een zo lang mogelijk salvo van echo's terug te krijgen. Er waren drie plaatsen in de nabijheid van de Lorelei waar men een heldere echo kon opwekken en beluisteren: op het water bij de Loreleirots, voor boottoeristen, en in de plaatsen St. Goarshausen en Oberwesel, voor de streekbewoners. De heemkundige Karl Braun-Wiesbaden schreef erover (1875, 1):

 

Der Ruhm des Echos am Lurley-Felsen ... stammt erst aus den Zeiten der Dampfschifffahrt und ist schwerlich älter als etwa vierzig Jahre. Das von den Landeseinwohnern gepriesene Echo ertönt nicht am Lurley-Felsen, sondern in St. Goarshausen und zwar durch den Widerhall aus einer Vertiefung im St. Goarer Berg. Hier ist es, wo das Echo eine ganze Reihe von Tönen zwei-, dreimal hintereinander auf das Vollständigste wiederholt und wo der Klang der Töne durch den dazwischenliegenden breiteren und ruhiger fließenden Strom eine eigenthümliche Färbung erhält.

 

In den sechziger Jahren war dieses Echo von St. Goarshausen zu einer Landesangelegenheit des Herzogthums Nassau emporgestiegen, von welcher man mehr sprach als von der ganzen Lurley-Sage: Der Amtmann von St. Goarshausen hatte, wie man sich dort in der landesüblichen kurz angebundenen Weise ausdrückte, das Echo verboten, d. h. er hatte untersagt, dasselbe durch Musik oder andere Töne zu wecken, weil sonst der Schlaf seiner Kinder gefährdet sei.

 

So folgten dann Contraventionen und Strafen und endlich bemächtigte sich das Oppositionsblatt der Sache, um den Amtmann in einem satirischen Gedicht zu verhöhnen. Darauf erhob man eine Anklage wegen Amts- und Dienstehrenkränkung schwersten Kalibers. Die Untersuchung ging wiederholt durch alle drei Instanzen und endete damit, daß der Redacteur zu mehreren Wochen Gefängniß verurtheilt wurde und dieselben auch besitzen mußte. Dies war einer der vielen abderitischen Processe, welche zu jener Zeit in Nassau geführt wurden und einen Theil jenes Schattens bildeten, welchen die Ereignisse von 1866 vor sich herwarfen.

Das Echo an der Lurley dagegen erfreute sich niemals einer solchen Berühmtheit, sondern wurde nur zu Gunsten der reisenden Fremden unterhalten, welche ein Trinkgeld bezahlen mußten für die Abfeuerung der Böller, die entweder ein auf dem linken Rheinufer wohnender Troglodyte oder ein Schiffsjunge auf dem Dampfboot besorgte. Es war das Echo der Touristen, während das von St. Goar und das von Oberwesel (welches antwortete Esel) die der Einheimischen waren.  

.

.

.

In 1860 verscheen in een krant 2 het onderstaande satirische gedicht over de Amtmann van St. Goarshausen. Verbolgen klaagde hij de krant aan, en hij kreeg de redacteur veroordeeld, maar tegen de prijs dat hij zichzelf belachelijk maakte door het in de satire ongezegde in te vullen:

 

Die in Wiesbaden (Herzogthum Nassau) erscheinende Rhein-Lahn-Zeitung hat einen eigenthümlichen Preßprozeß. Zu St. Goarshausen war ein, das dortige Echo-Schießen beschränkendes Verbot ergangen. Einige Zeit darnach standen in der Rhein-Lahn-Zeitung folgende Verse, angeblich aus Heines Nachlaß:

 

Es wird nit mehr geschosse

Der Amtmann will's nit han,

Die Echo sind verschlosse,

Weil's Kind nit schlafen kann.


 

Wandrer frag' hier nicht das Echo,

Ohne Antwort wirst Du bleiben;

Daß es wieder Antwort gebe,

Mußt Du erst dem Amtmann schreiben.


 

Darum geh' nach Oberwesel,

Dort ist noch das Echo frei,

Frag' es wie er heißt der Strenge,

Du wirst hören, wer er sei.


 

Der Amtmann Mullmann in St. Goarshausen hat nun eine Injurienklage gegen die Zeitung erhoben. Er behauptet, in der zweitletzten Zeile sei nur zum Schein gesagt der Strenge; in Wirklichkeit solle es heißen der Esel, und mit diesem Esel könne unmöglich jemand Anderes gemeint sein, als er, der Amtmann.

.

.

.

Ook elders in Duitsland (Berlijn) werd de anekdote van de Amtmann gebruikt om de spot te drijven met politieke tegenstanders: de Berlijnse publicist Ludolf Parisius presenteerde in een boek uit 1871 (3) een verminkte versie van de anekdote, die suggereerde dat de echospreuk ontstaan was als een protest van burgers tegen een conservatieve burgemeester: 

 

Vor Menschengedenken lebte in Oberwesel ein Bürgermeister, welcher mit der Bürgerschaft über ein mit stattlichem Thurm verziertes Stadtthor in heftigen Streit gerieth. Die Oberweseler fanden dies Stadtthor ebenso unleidlich, wie die Berliner ihre verblichene Gerichtslaube, allein der Bürgermeister wollte es nicht abschaffen, sondern beibehalten. Er hielt nämlich den Eselsthurm (so hieß das Thor, entsprechend dem weit stattlicheren Ochsenthurm am unteren Ende des Städtchens) für unentbehrlich zur Erzeugung des berühmten Echos, welches die vorüberfahrenden Rheinschiffer mitten vom Rhein auszuprobiren pflegten. [een onlogische bewering: de Lorelei-echo is 3 km ver weg.] Die erzürnten Bürger wußten sich zu rächen. Eines fröhlichen Tages rief eine starke Stimme vom Rhein her: Was ist der Bürgermeister von Oberwesel? Das Echo vom Eselsthurm antwortete pflichtschuldigst: Esel, Esel, Esel! Bald war der Spaß Rhein auf, Rhein ab bekannt, kein Schiffer fuhr vorüber ohne auf die Frage nach dem Oberweseler Bürgermeister dreifachen Esel vernommen zu haben. Der Bürgermeister versuchte Injurienprozesse anzustellen, allein die Richter wiesen ihn lachend ab. Darob grämte er sich zu Tode. Sein Nachfolger war ein verständiger Mann, der auf das Eselecho nicht hinhörte und die Verlegung des Thoreingangs zuließ. Mehrere Gebäude wurden den Rhein entlang aufgeführt und plötzlich, zur Betrübniß aller Oberweseler, war das Echo verschwunden: es war verbaut. 

 

Deze versie van Parisius was een parodie op de conservatieve minister Heinrich von Mühler, die tegenstander was van de sloop van het oudste gebouw van de stad, de Gerichtslaube (een middeleeuwse rechtbank), dat stadsvernieuwing in de weg stond. Een gevelsteen met ezelsoren markeerde de plek van de schandpaal, de kaak. In 1871 wonnen de stadsvernieuwers, de Gerichtslaube werd afgebroken. De koning kreeg de stenen en herbouwde het op zijn zomerverblijf buiten Berlijn, Park Babelsberg, waar het nu nog staat, inclusief gevelsteen.(4)

Reageer